ابو جعفر محمد بن محمد بن حسن توسی مشهور بهخواجه نصیرالدین (زادهٔ شنبه ۵ اسفند ۵۷۹ در توس – درگذشتهٔ دوشنبه ۱۱ تیر ۶۵۳ در بغداد) شاعر،همه‌چیزدان،فیلسوف، متکلم، فقیه، ستاره‌شناس،اندیشمند، ریاضیدان، منجم، پزشک و معمارایرانی قرن هفتم قمری است. کنیه‌اش «ابوجعفر» و به القابی چون «نصیرالدین»، «محقق طوسی»، «استاد البشر» و «خواجه» شهرت دارد.
وی سنت فلسفه مشایی را که پس از ابن سینا در ایران رو به افول گذاشته بود، بار دیگر احیا کرد. وی مجموعه آرا و دیدگاه‌های کلامی شیعه را در کتاب تجرید الاعتقاد گرد آورد.

او رصدخانه مراغه را ساخت و در کنار آن کتابخانه‌ای بوجود آورد که نزدیک به چهل هزار جلد کتاب در آن بوده‌است.
او با پرورش شاگردانی (همچون قطب الدین شیرازی) و گردآوری دانشمندان ایرانی عامل انتقال تمدن و دانش‌های ایران پیش از مغول به آیندگان شد.

وی یکی از گسترش دهندگان علم مثلثات است که در سده ۱۶ میلادی کتاب‌های مثلثات او به زبان فرانسه ترجمه گردید.